Sa tuwing dumarating ang katapusan ng linggo, may isang partikular na lugar sa Kalakhang Maynila ang tila nagiging sentro ng uniberso para sa milyun-milyong pamilyang Pilipino.
Ito ang lugar kung saan maririnig ang walang katapusang tawanan ng mga bata, ang amoy ng masasarap na pagkain mula sa iba’t ibang bansa, at ang makulay na liwanag ng mga paputok na sumasabay sa indayog ng alon.
Ito ang SM Mall of Asia o mas kilala ng marami sa madaling tawag na MOA.
Para sa isang ordinaryong mamamayan na namamasyal dito ngayon, mahirap nang isipin na ang dambuhalang estrukturang ito na kinatatayuan ng mga modernong gusali, world class na arena, at malalaking tindahan ay dating isang malawak na kalawakan ng tubig-dagat.
Ang kasaysayan ng Mall of Asia ay hindi lamang kuwento ng semento, bakal, at salamin; ito ay isang kahanga-hangang salaysay ng inhinyeriya, isang masalimuot na usapin ng kalikasan, at higit sa lahat, ang patunay ng isang tila imposibleng pangarap ng isang lalaking nagsimula sa pagbebenta ng tsinelas sa gilid ng daan.
Upang lubos na maunawaan ang kadakilaan at ang bigat ng sakripisyo sa likod ng pagtatayo ng SM Mall of Asia, kailangan muna nating balikan ang simula ng lalaking nag-isip ng lahat ng ito.
Si Henry Sy Sr.
ay ipinanganak sa isang mahirap na komunidad sa Fujian Province sa bansang China noong taong 1924.
Sa murang edad na labindalawang taon, nagpasya siyang lisanin ang kanyang tinubuang lupa at lumakbay patungo sa Pilipinas.
Dumating siya sa bansa na walang dalang malaking kapital, walang koneksyon sa mga makapangyarihang tao sa lipunan, at hindi man lamang marunong magsalita ng wikang Tagalog o Ingles.
Ang tanging baon niya ay ang isang matatag na pangarap at hindi matitinag na determinasyon na baguhin ang takbo ng kanyang kapalaran.
Nagsimula siyang magtrabaho sa pamamagitan ng pagtulong sa maliit na sari-sari store ng kanyang ama, at nang masunog ito noong panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, hindi siya sumuko.
Nagbenta siya ng mga lumang sapatos at tsinelas sa mga kalye ng Quiapo at Carriedo sa Maynila.
Sa pamamagitan ng kanyang walang pagod na pagtitiyaga, nagawa niyang buksan ang kauna-unahang maliit na tindahan ng sapatos noong 1958 na pinangalanan niyang “ShoeMart”—na kalaunan ay mas kikilanlin ng buong mundo sa maikling pangalang SM.
Ang isipan ni Henry Sy Sr.
ay hindi nanatili sa loob ng isang kahon ng sapatos.
Nakita niya ang mas malaking larawan ng retail industry sa Pilipinas.
Batid niya na ang mga Pilipino ay may malalim na kultura ng pagpapahalaga sa pamilya, at ang pagpunta sa mga pamilihan ay hindi lamang isang simpleng gawaing pang-ekonomiya kundi isang paraan ng pagkakaisa at paglilibang.
Sa ilalim ng pamamahala ng SM Prime Holdings, unti-unting itinayo ng pamilyang Sy ang isang imperyo ng mga mall na nagpabago sa mukha ng urbanisasyon sa bansa.
Mula sa SM City North EDSA noong 1985, sinundan ito ng SM Megamall, SM Southmall, at marami pang iba sa iba’t ibang lungsod ng Pilipinas.
Ngunit sa kabila ng mga tagumpay na ito, may isang pinakamalaking pangarap na matagal nang nakatago sa isipan ni Henry Sy Sr.—isang dambuhalang mall na itatayo sa isang lugar na walang sinuman ang nag-akalang pwedeng pagtayuan ng gusali.
Noong huling bahagi ng dekada nobenta, ipinahayag ng SM Group ang plano na magtayo ng isang world class lifestyle at commercial center sa tabi mismo ng makasaysayang Manila Bay sa lungsod ng Pasay.
Ang lokasyong napili ay ang Bay City, isang estratehikong bahagi ng rehiyon na malapit sa mga pangunahing daanan, paliparan, at nag-aalok ng isang natatanging tanawin ng paglubog ng araw na hindi mapapantayan ng alinmang lugar sa Metro Manila.
Subalit, mayroong isang napakalaking hadlang: ang lupang pagtatayuan ay hindi pa umiiral dahil ito ay purong tubig-dagat.
Upang maisakatuparan ang proyektong ito, kinakailangang magsagawa ng isang malawakang reklamasyon o ang proseso ng pagtatambak ng lupa sa dagat upang gawin itong permanenteng kalupaan.
Noong taong 2002, opisyal na nagsimula ang reklamasyon at konstruksyon ng tinaguriang “Mall of Asia.” Para sa disenyo ng arkitektura, kinuha ng SM Prime ang serbisyo ng Arquitectonica, isang sikat na international design firm na nakabase sa Miami, Florida, upang matiyak na ang hitsura ng mall ay magiging moderno, kahanga-hanga, at makakasabay sa mga pinakamalalaking mall sa buong mundo.
Gayunpaman, ang pinakamalaking hamon na kinaharap ng mga inhinyero at arkitekto ay hindi ang panlabas na anyo ng gusali kundi ang kaligtasan at katatagan ng pundasyon nito.
Dahil ang reclaimed land ay gawa sa buhangin at lupang hinugot mula sa ilalim ng dagat, ito ay natural na mas malambot at madaling maapektuhan ng tinatawag na “liquefaction”—isang mapanganib na phenomenon kung saan ang malambot na lupa ay nag-aasal na parang likido sa tuwing nagkakaroon ng malakas na lindol.
Dahil ang Pilipinas ay matatagpuan sa Pacific Ring of Fire at madalas na tinatamaan ng mga pagyanig, ang structural stability ng proyekto ay naging paksa ng matitinding debate.
Kinailangan ng mga eksperto na gumamit ng mga makabagong teknolohiya ng soil compaction at magbaon ng libo-libong dambuhalang semento at bakal na deep pile foundations na umabot hanggang sa pinakamatigas na bahagi ng bedrock sa ilalim ng dagat upang matiyak na ang mall, na may kabuuang gross floor area na 386,224 metro kwadrado, ay mananatiling ligtas at matatag sa loob ng maraming siglo.
Matapos ang apat na taon ng walang humpay na pagtatrabaho at paggastos ng bilyun-bilyong piso, opisyal na binuksan ang SM Mall of Asia sa publiko noong Mayo 21, 2006.
Ang engrandeng seremonya ng pagbubukas ay dinaluhan ng mga pinakamataas na opisyal ng pamahalaan, mga sikat na personalidad sa showbiz, at mga prominenteng negosyante.
Ngunit ang tunay na gumawa ng kasaysayan sa araw na iyon ay ang mga ordinaryong mamamayang Pilipino.
Ayon sa mga opisyal na tala, sa unang araw pa lamang ng pagbubukas ng MOA, umabot sa humigit-kumulang isang milyong tao ang dagsang pumunta upang makita ang bagong paboritong pasyalan ng bansa.
Ang numerong ito ay hindi lamang isang talaan ng trapiko; ito ay isang malinaw na pahayag na ang kultura ng mga Pilipino pagdating sa pagmamall ay umabot na sa isang bagong antas.
Sa loob ng malawak na complex, namangha ang mga tao sa mga pasilidad na noon ay sa ibang bansa lamang nakikita, tulad ng kauna-unahang Olympic size ice skating rink na bukas para sa pangkalahatang publiko, ang naglalakihang IMAX Theater na nagbigay ng kakaibang karanasan sa panonood ng pelikula, at ang Entertainment Mall na nagtatampok ng mahabang linya ng mga restawran na nakaharap sa Manila Bay kung saan maaaring panoorin ang sikat na sunset habang kumakain.
Sa kabila ng tagumpay at kasikatan, ang SM Mall of Asia ay hindi nakaligtas sa mga kontrobersya at batikos sa paglipas ng mga taon.
Isa sa mga palaging lumulutang na usapin sa mga social media platforms at mga komunidad ay ang kaligtasan ng estruktura sa tuwing may nagaganap na malalakas na lindol o tuwing may dumarating na matitinding bagyo na nagdudulot ng storm surge mula sa Manila Bay.
May mga panahong kumalat ang mga maling impormasyon at pekeng balita na nagpapakita ng mga diumano’y bitak sa pundasyon ng mall.
Gayunpaman, paulit-ulit na tiniyak ng pamunuan ng SM Prime Holdings at ng mga inhinyero ng lokal na pamahalaan na ang MOA ay regular na sumasailalim sa mga masususing structural integrity assessments at patuloy na binabantayan ng mga makabagong monitoring systems upang masiguro ang kaligtasan ng milyun-milyong kostumer na bumibisita rito araw-araw.
Ang mas malalim at mas seryosong usapin na patuloy na ipinaglalaban ng mga environmental groups ay ang epekto ng reklamasyon sa kalikasan.
Ang pagtatambak ng lupa sa Manila Bay upang maitayo ang MOA at ang mga sumunod pang malalaking proyekto sa paligid nito ay nagdulot ng malaking pagbabago sa marine ecosystem ng look.
Ayon sa mga eksperto sa kalikasan, ang reklamasyon ay nagpabago sa natural na daloy ng mga alon at agos ng tubig, na nag-aambag sa mas matinding pagbaha sa mga mabababang bahagi ng lungsod ng Maynila, Pasay, at Parañaque sa tuwing may bagyo.
Bukod dito, ang malawakang pagtatambak ng buhangin ay sumira sa mga natural na tirahan ng mga isda, mga coral reef, at mga mangrove forests na nagsisilbing proteksyon ng dalampasigan.
Para sa mga lokal na mangingisda na ang buong kabuhayan ay nakasalalay sa kung ano ang kanilang mahuhuli sa Manila Bay, ang bawat metro ng dagat na ginagawang lupa ay nangangahulugan ng pagliit ng kanilang kita at unti-unting pagkawala ng kanilang kinabukasan.
Ang usaping ito ay nananatiling isang malaking paalala na ang bawat modernisasyon at pag-unlad ng ekonomiya ay may kaakibat na mabigat na sakripisyo mula sa kalikasan at sa mga maralitang sektor ng lipunan.
Ngunit sa kabila ng lahat ng mga suliranin at kontrobersyang ito, hindi maaaring ipagwalang-bahala ang napakalaking kontribusyon ng SM Mall of Asia sa buhay ng mga Pilipino at sa pangkalahatang ekonomiya ng bansa.
Ang MOA complex ay nagbukas ng libo-libong oportunidad sa trabaho para sa mga ordinaryong manggagawa—mula sa mga sales clerk, sekyu, drayber, inhinyero, hanggang sa mga propesyonal sa corporate sector.
Ang pagtatayo ng SM Mall of Asia Arena ay nagbigay-daan upang ang Pilipinas ay maging pangunahing destinasyon ng mga world class international concerts ng mga sikat na dayuhang artista at mga malalaking sporting events tulad ng FIBA World Cup.
Ang SMX Convention Center naman ay naging sentro ng mga pandaigdigang pagpupulong at trade expos na nagdala ng bilyun-bilyong pisong pamumuhunan sa bansa.
Dahil dito, ang lungsod ng Pasay ay nagbago mula sa pagiging isang simpleng bayan patungo sa isa sa pinakamayaman at pinakamaunlad na lungsod sa buong Pilipinas.
Si Henry Sy Sr.
ay pumanaw noong Enero 19, 2019, sa edad na siyamnapu’t apat.
Bagamat wala na ang tinaguriang “Tatang” ng industriya ng retail, ang kanyang pamanang iniwan ay patuloy na nabubuhay sa bawat sulok ng SM Mall of Asia at sa milyun-milyong buhay ng mga Pilipino na direktang naapektuhan ng kanyang pananaw.
Ang kuwento ng Mall of Asia ay hindi lamang isang kuwento tungkol sa isang matagumpay na commercial space.
Ito ay isang paalala at inspirasyon para sa bawat Pilipino na kasalukuyang nakikibaka sa buhay, partikular na sa mga manggagawang nagtitiis sa hirap, sa mga maliliit na negosyanteng nagsisimula sa wala, at sa mga kabataang may malalaking pangarap sa kabila ng matinding kahirapan.
Ang lalaking nagbenta ng tsinelas sa gilid ng kalsada ay nagpatunay na sa pamamagitan ng tamang direksyon, sipag, at hindi matitinag na pananampalataya sa sariling kakayahan, ang isang tao ay literal na kayang gawing lupa ang dagat at baguhin ang mukha ng isang bansa.
Ang susunod na pagkakataon na ikaw ay tatayo sa dalampasigan ng MOA habang pinapanood ang paglubog ng araw, tandaan mo na ang lupang iyong kinatatayuan ay isang buhay na patunay na walang anumang pangarap ang masyadong malaki para sa isang taong determinadong gawing posible ang imposible.
