Sa pabago-bago at mapusok na mundo ng pulitika sa Pilipinas, ang kapangyarihan ay madalas na inihahambing sa buhangin na madaling tangayin ng hangin.
Isang araw ay hawak mo ang buong kontrol at mayorya, ngunit sa susunod na sandali ay maaari itong mabuway dahil sa mga hindi inaasahang legal at institusyonal na krisis.
Ito ang eksaktong sitwasyong kinakaharap ngayon ng pamunuan ng Senado sa ilalim ni Senate President Peter Cayetano.
Bagamat kamakailan lamang ay nagawang malagpasan ng kasalukuyang liderato ang mga bali-balita at banta ng isang kudeta sa loob ng kapulungan, hindi pa rin tuluyang nakakahinga nang maluwag ang koalisyon ng mayorya.
Sa katunayan, isang mas malalim, mas tahimik, at mas mapanganib na banta ang unti-unting umuusbong mula sa labas ng Senado—isang krisis sa legal na aspeto na nagbabantang magpabago sa mahalagang “numbers game” na siyang nagpapanatili sa kapangyarihan ng kasalukuyang pamunuan.
Ang pundasyon ng liderato ni Senate President Cayetano ay nakasalalay sa solidong bilang ng mga senador na sumusuporta sa kanya upang mapanatili ang katatagan sa huling dalawang taon ng administrasyon ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr.
Gayunpaman, ang inaasahang katatagang ito ay biglang niyanig ng mga pinakahabagong ulat mula sa Department of Justice (DOJ).
Pormal nang hiniling ng DOJ sa Office of the Ombudsman ang paghahain ng mga mabibigat na kasong kriminal, partikular na ang Plunder at Graft, laban sa isa sa mga pinakapiling at pinakamalakas na kaalyado sa mayorya—walang iba kundi si Senator Jose “Jinggoy” Estrada.
Ang imbestigasyong ito, na nag-ugat sa mga seryosong rekomendasyon at paunang pagsisiyasat ng National Bureau of Investigation (NBI) kasama ang DOJ Public Works and Bid-Rigging Task Force, ay nakasentro sa mga malawakang iregularidad sa pagpapatupad at paglalaan ng badyet para sa mga flood control projects sa ilalim ng National Expenditure Program (NEP) at General Appropriations Act (GAA).
Ang kasong Plunder sa ilalim ng batas ng Pilipinas ay isang non-bailable offense o isang krimen na hindi pinahihintulutang magpiyansa ang akusado kapag napatunayang matatag ang ebidensya ng prosekusyon.
Dito nagmumula ang matinding pangamba at kalkulasyon sa loob ng Senado.
Kung sakaling magpalabas ang Office of the Ombudsman o ang Sandiganbayan ng isang pormal na warrant of arrest laban kay Senator Estrada, automatiko siyang mapipilitang lumiban sa mga regular na sesyon at pagboto sa plenaryo dahil sa kanyang detensyon.
Ang pagkawala ng kahit isang boto mula sa panig ng mayorya ay isang malaking dagok sa liderato ni Cayetano.
Sa isang kapulungang binubuo lamang ng dalawampu’t apat na miyembro, ang bawat isang boto ay may napakalaking timbang upang ipasa ang mga mahahalagang panukalang batas, badyet, at upang mapanatili ang kontrol sa mismong liderato.
Ngunit hindi lamang doon nagtatapos ang sakit ng ulo ng kasalukuyang pamunuan.
Ang sitwasyon ay mas lalong nagiging komplikado at kritikal dahil ayon sa mga bahagi ng partial committee report ng Senate Blue Ribbon Committee, dalawa pang makapangyarihang miyembro ng Senado ang kasama sa mga pinangalanan para sa posibleng paghahain ng mga katulad na kasong kriminal kaugnay pa rin ng kontrobersya sa flood control.
Sila ay sina Senator Chiz Escudero at Senator Joel Villanueva, na kapwa naging bahagi rin ng nakaraang pamunuan ng Senado.
Bukod sa isyung ito, nariyan din ang nagpapatuloy at tila hindi matapos-tapos na banta ng International Criminal Court (ICC) na naglalagay naman sa isang alanganing sitwasyon sa partisipasyon sa mga botohan nina Senator Ronald “Bato” dela Rosa at Senator Christopher “Bong” Go.
Dahil sa magkakasunod na legal na hamong ito na kinakaharap ng mga miyembro ng mayorya, ang bloke na sumusuporta sa kasalukuyang liderato ay seryosong nanganganib na lumiit o tuluyang mabuwag.
Kung marami sa mga kaalyado ni Cayetano ang hindi makakaboto dahil sa mga suspensiyon, pagkakakulong, o iba pang legal na hadlang, mawawalan ng tinatawag na “quorum” o sapat na bilang ang mayorya upang protektahan ang kanilang posisyon.
Ang ganitong senaryo ay nagbibigay ng malaking pagkakataon para sa minorya at sa iba pang paksyon na muling buhayin ang kanilang planong baguhin ang pamunuan ng Senado.
Sa likod ng mga eksena, muling umuugong ang ingay ng pagtulak kay Senator Sherwin Gatchalian bilang isang alternatibong pinuno na maaaring pumalit at magdala ng bagong balanse sa kapulungan.
Ang pangalan din ni dating Senate President Juan Miguel “Migz” Zubiri ay muling nababanggit bilang isa sa mga posibleng maging laro sa bagong kalkulasyon ng kapangyarihan.
Sa kabila ng mga ulat na ito, may ilang mga eksperto sa pulitika ang nagsasabi na hindi ganoon kadaling mabuwag ang kasalukuyang alyansa ni Cayetano dahil na rin sa mga personal na kasunduan at malalalim na kompromiso sa pagitan ng mga senador na nais mapanatili ang kanilang sariling impluwensya sa natitirang mga taon ng administrasyon.
Subalit, ang sitwasyon sa loob ng Senado sa kasalukuyan ay nananatiling napaka-“fluid” o mabilis magbago.
Ang bawat galaw at opisyal na resolusyon na inilalabas ng mga ahensya ng pagpapatupad ng batas tulad ng DOJ, NBI, at Ombudsman ay direktang tumatama sa puso ng Senado at nagpapabago sa direksyon ng kapangyarihan, lalo na’t paparating na ang mga kritikal na usapin sa bansa tulad ng inaasahang paglilitis sa impeachment ng Pangalawang Pangulo.
Sa huli, habang ang mga institusyonal na proseso ay patuloy na umuusad sa ilalim ng matinding pagsusuri ng publiko, ang buong bansa ay naghihintay kung kakayanin pa ba ng kasalukuyang pamunuan ni Senate President Peter Cayetano na pigilan ang pagguho ng kanyang mayorya.
Ang tanong na lamang na naiwan sa isip ng marami ay ito: Sa oras na magsimula nang ipatupad ang mga legal na warrant at opisyal na paglilitis, magagawa pa kaya nilang panatilihin ang timbangan ng kapangyarihan, o tuluyan na bang magbabago ang takbo ng kasaysayan sa loob ng Senado?
