Tahimik ang gabi sa Barangay Balibago, Angeles City.
Karamihan sa mga tao ay nagpapahinga na matapos ang mahabang araw ng trabaho.
Ang mga construction workers sa isang itinatayong gusali ay mahimbing na ring natutulog, walang kamalay-malay na ilang segundo na lamang ay magbabago na ang kanilang buhay.
Bandang madaling araw, isang napakalakas na ugong ang gumising sa buong lugar.
Hindi ito tunog ng lindol.
Hindi rin ito tunog ng bagyo.
Isa itong nakakabinging lagapak na tila may dambuhalang bagay na bumigay mula sa langit.
Sa loob lamang ng ilang segundo, ang isang 9-storey building na ilang taon nang itinatayo ay tuluyang gumuho.
Ang gusaling dapat sana’y magiging simbolo ng negosyo at progreso ay naging isang napakalaking tambak ng bakal, semento at wasak na pangarap.
At hanggang ngayon, maraming Pilipino ang nagtatanong: paano nangyari ito?
Paano bumagsak ang isang gusaling may permit, may engineer at may contractor?
At higit sa lahat, may mga dapat bang managot?
Ang Gabing Nagdulot ng Takot sa Buong Komunidad
Sa mga residente ng Balibago, hindi na bago ang tunog ng construction sa lugar.
Sa loob ng maraming taon, nakasanayan na nila ang ingay ng mga makina, hampas ng bakal at pagdating ng mga materyales.
Kaya walang sinuman ang nag-isip na may panganib na nagbabanta.
Ayon sa ilang residente, malakas ang ulan at hangin bago mangyari ang trahedya.
Ngunit walang nakapaghanda sa kung ano ang kasunod na mangyayari.
May ilang nagsabing akala nila ay lindol dahil sa lakas ng pagyanig.
Ang iba naman ay nagtakbuhan palabas ng bahay habang nanginginig sa takot.
Isang tindera ng barbecue na malapit sa lugar ang nagsabing hindi niya malilimutan ang tunog ng pagbagsak ng gusali.
Para raw itong pagsabog na may kasamang pagyanig ng lupa.
Sa gitna ng dilim, nagsimula ang kaguluhan.
May sumisigaw.
May umiiyak.
May tumatakbo.
At may mga construction workers na naiwan sa ilalim ng guho.
Isang Gusaling Ilang Taon Ding Itinayo
Ang gusaling gumuho ay hindi basta maliit na proyekto.
Isa itong malaking condominium hotel na matagal nang ginagawa sa lugar.
Ayon sa mga ulat, nagsimula pa ang proyekto noong 2020.
Dumaan ito sa pandemya, lockdown at iba’t ibang pagkaantala.
Ngunit sa kabila ng mga paghinto, ipinagpatuloy pa rin ang konstruksyon hanggang umabot ito sa finishing stage.
May ilang bahagi na raw ng gusali ang halos tapos na.
May swimming pool pa sa itaas.
At ayon sa ilang nakakakita sa proyekto, mukhang malapit na talaga itong buksan.
Kaya mas lalong nakakagulat na bigla na lamang itong bumigay.
Dahil sa isip ng marami, paano guguho ang isang gusaling halos tapos na?
May Permit Pero Bakit Bumagsak?
Isa ito sa pinakamalaking tanong ngayon.
Ayon sa lokal na pamahalaan, may permit naman daw ang gusali.
Legal ang proyekto.
May mga dokumento.
May approvals.
May mga taong dapat nag-iinspeksyon.
Pero sa kabila ng lahat ng iyon, bumagsak pa rin ito.
Dito nagsimulang lumabas ang mas malalim na usapin.
Ayon sa ilang imbestigador, may nakita umanong problema sa bilang ng palapag ng gusali.
Sa permit, siyam na palapag lamang ang nakalagay.
Pero nang suriin ang estruktura, may bahagi umano sa itaas na ginagamit bilang recreational area at swimming pool.
At para sa ilan, hindi na raw simpleng roof deck iyon kundi isa nang dagdag na palapag.
Isang palapag lamang ang diperensya.
Pero maaaring iyon na ang naging dahilan ng matinding pagbagsak.
Dahil sa engineering at construction, kahit maliit na pagbabago ay maaaring magdulot ng malaking epekto sa bigat at balanse ng gusali.
At kung may kulang sa structural support o may mali sa disenyo, puwedeng magdulot ito ng trahedya.
Mga Tanong na Hanggang Ngayon ay Walang Sagot
Habang nagpapatuloy ang imbestigasyon, mas dumarami rin ang tanong ng publiko.
May mali ba sa materyales?
Mahina ba ang pundasyon?
May kapabayaan ba sa inspeksyon?
May shortcut bang ginawa sa konstruksyon?
O may mga warning signs na hindi pinansin?
Sa totoo lang, maraming Pilipino ang natatakot ngayon dahil hindi lang ito simpleng aksidente.
Isa itong paalala na kahit ang mga gusaling mukhang matibay ay maaari palang bumigay anumang oras kapag may pagkakamali sa proseso.
At ang mas nakakatakot, ordinaryong manggagawa ang unang nagiging biktima.
Ang Nakakatindig-Balahibong Rescue Operation
Matapos ang pagguho, agad namang rumisponde ang mga rescuer.
Pero hindi naging madali ang operasyon.
Ayon sa mga eksperto, “pancake collapse” ang nangyari sa gusali.
Ibig sabihin, ang bawat palapag ay bumagsak diretso sa ibabaw ng isa’t isa.
Parang mga pancake na nagsalansan.
Ito raw ang isa sa pinakamapanganib na klase ng building collapse dahil halos walang natitirang espasyo para makahinga ang mga taong naiipit sa ilalim.
Habang papalapit ang mga rescuer, naririnig pa raw nila ang mahinang boses ng ilang construction workers.
May mga humihingi ng tulong.
May mga sumisigaw.
At may ilan pang buhay na nakikipaglaban sa ilalim ng bakal at semento.
Pero kahit gusto silang ilabas agad, hindi iyon basta magagawa.
Napakahina na raw ng estruktura.
Kahit maliit na galaw ay maaaring magdulot ng panibagong pagbagsak.
Kaya bawat hakbang ng rescue team ay kailangang maingat.
Gumamit sila ng mga espesyal na kagamitan tulad ng life detectors, maliit na camera at mahahabang microphone para mahanap ang mga buhay pa.
May ilan ding nabigyan ng tubig gamit ang manipis na tubo habang naghihintay ng rescue.
Sa bawat oras na lumilipas, lalong bumibigat ang sitwasyon.
Ang Paghihintay ng mga Pamilya
Sa labas ng collapse site, ibang klase naman ang sakit na nararanasan ng mga pamilya.
May mga magulang na umiiyak habang hawak ang cellphone ng kanilang anak.
May mga asawa na walang tigil sa pagdarasal.
May mga kapatid na paulit-ulit nagtatanong kung may balita na.
Isa sa mga pinakamahirap panoorin sa ganitong trahedya ay ang paghihintay.
Dahil habang hindi pa nakikita ang kanilang mahal sa buhay, may pag-asa pa.
At habang may pag-asa, hindi sila puwedeng sumuko.
May ilang pamilya pa ngang nagsabing naririnig nila ang balitang may mga buhay pa sa ilalim.
Kaya lalo silang kumakapit sa himala.
Ngunit kasabay ng pag-asa ay ang matinding takot.
Dahil alam nilang bawat minutong lumilipas ay napakahalaga.
Ang mga Construction Worker na Laging Nasa Panganib
Sa bawat malaking gusaling nakikita natin, may mga manggagawang nagsakripisyo ng lakas, oras at kalusugan para maitayo ito.
Sila ang unang dumarating sa site.
Sila rin ang huling umuuwi.
Sa init ng araw o lakas ng ulan, tuloy ang trabaho dahil kailangan nilang kumita para sa pamilya.
Pero sa maraming pagkakataon, sila rin ang pinaka-exposed sa panganib.
Kapag may bumigay na bakal, sila ang unang masasaktan.
Kapag may sumabog na makina, sila ang unang maaapektuhan.
At kapag may gusaling gumuho, sila rin ang unang natatabunan.
Kaya maraming netizens ngayon ang nananawagan ng mas mahigpit na inspeksyon sa mga construction projecTS.
Hindi lang para sa mga future occupants ng gusali kundi lalo na para sa mga manggagawang araw-araw inilalagay sa panganib ang buhay nila.
Hindi Lang Ito Isang Aksidente
Habang nagpapatuloy ang imbestigasyon, mas malinaw ngayon sa publiko na hindi sapat ang simpleng paliwanag.
Dahil kung totoong may pagkukulang sa disenyo, permit o inspeksyon, hindi ito simpleng aksidente.
Isa itong seryosong usapin ng accountability.
Maraming Pilipino ngayon ang gustong malaman kung sino ang dapat managot.
Ang contractor ba?
Ang engineer?
Ang may-ari?
O ang mga opisyal na nag-apruba?
Dahil sa ganitong trahedya, hindi lang gusali ang nawawala.
Buhay ang nawawala.
Pamilya ang nasisira.
Pangarap ang nawawasak.
At walang anumang paliwanag ang makakabawi sa sakit ng mga nawalan.
Ang Masakit na Katotohanan
Ang trahedya sa Angeles City ay nagsilbing malaking wake-up call sa buong bansa.
Ipinakita nito na ang permit ay hindi sapat na garantiya ng kaligtasan.
Na ang isang gusali ay hindi dapat basta pinapayagang itayo nang walang masusing inspeksyon.
At higit sa lahat, ipinakita nito kung gaano kadelikado kapag may kapabayaan sa construction industry.
Dahil sa isang iglap, puwedeng mawala ang lahat.
Ang mga ordinaryong manggagawa na naghahanap lang ng ikabubuhay ang kadalasang nagiging biktima ng mga pagkakamaling hindi nila kontrolado.
At habang nagpapatuloy ang rescue at imbestigasyon, isang bagay ang malinaw sa marami:
Hindi dapat ito makalimutan.
Dahil kapag nakalimutan ito ng publiko, may posibilidad na maulit muli ang parehong trahedya sa ibang lugar.
Panalangin Para sa Lahat ng Biktima
Sa gitna ng lahat ng sakit at takot, patuloy pa ring umaasa ang maraming pamilya.
Umaasa silang may maililigtas pa.
Umaasa silang may makakalabas pang buhay mula sa ilalim ng guho.
At umaasa silang lalabas din ang buong katotohanan.
Para sa mga rescuer na walang tigil na nagtatrabaho kahit delikado, saludo ang buong bansa sa inyong tapang.
At para sa mga pamilyang nawalan at naghihintay pa rin ng balita, kasama ninyo sa panalangin ang napakaraming Pilipino.
Dahil sa likod ng bawat bakal at sementong bumagsak, may mga totoong buhay na naapektuhan.
At ang kanilang kwento ay hindi dapat mabaon kasama ng guho.
