Noong ika-12 ng Abril, 2018, si Navaro, isang 12-anyos na mag-aaral sa isang kolehiyo sa Maynila, ay isinugod sa emergency room ng isang ospital sa Sampaloc.
Siya ay mahina, maputla, at nanginginig habang ang kumot na nakabalot sa kanya ay halos puno na ng dugo.
Ayon sa tri-nurse, ilang araw na siyang dinudugo ngunit ngayon lang nadala sa ospital.
Nang tanungin kung may posibilidad ba ng miscarriage, hindi makasagot si Lian.
Agad siyang dinala sa ICU kung saan binigyan siya ng first aid.
Samantala, sa labas ng emergency room, nakatayo si Julianne, ang 23-anyos na kapatid ni Lian.
Siya ay balisa.
Isang kapitbahay lang mula sa boarding house ni Lian ang tumawag sa kanya.
Ang dalagita ay natagpuang nakahandusay sa sala ng bahay na tinutuluyan nito.
Dalawang oras ang lumipas, lumabas ang doktor.
Sa kabila ng kalmadong tono, hindi niya napigilang umiling.
Hindi naisalba si Lian dahil sa impeksyong kumalat sa kanyang buong katawan at sa dami ng dugong nawala sa kanya.
Ang opisyal na medical report ay lumabas kinabukasan at ang sanhi ng pagkamatay ay hemorrhagic shock secondary to incomplete abortion.
Walang sinuman sa mga kamag-anak ang nakaalam sa pagbubuntis ni Lian, kahit ang kanyang kapatid na si Julianne.
Kinabukasan, Pebrero 13, sa gitna ng matinding emosyon, tinawagan ni Julianne ang kanilang ina sa Capiz.
Sa unang mga salita pa lang, pumiyok na ang kanyang boses.
Kasabay ng paghikbi, sinubukan niyang sabihin sa ina ang sinapit ng kanyang kapatid.
Ilang araw matapos ang tawag na iyon, dumating si Linda Oropeza, ang ina nina Lian at Julianne, sa Ninoy Aquino International Airport.
Halatang walang tulog, mapugto ang mga mata.
Bitbit ang isang maliit na backpack at pulang panyo sa kamay.
Sa morgue ng ospital sa Sampaloc, halos hindi makalakad nang maayos ang kawawang ina habang papalapit sa kanyang bunso na hindi na humihinga.
Marahan niyang hinaplos ang buhok ni Lian habang ang kanyang mga kamay ay nanginginig sa ginaw at pait.
Marami siyang tanong sa isip.
Paano ang kanyang anak, na napakabata pa, ay biglang nawala? Sa oras na iyon, tanging luha at paghikbi lang ang pumuno sa silid.
Sa loob ng dalawang araw nilang pananatili sa Maynila, halos hindi nakapagsalita ang kanilang ina.
Kadalasan ay tulala.
Doon, nanatili siya sa boarding house ni Julianne habang inaayos ang mga dokumento para iuwi ang bangkay ng kanyang anak sa Capiz.
Noong Pebrero 16, naiuwi si Lian sa Capiz upang ilibing doon, ngunit nanatili si Julianne sa Maynila at sinabing may kailangan siyang ayusin, ngunit may mas malalim na dahilan.
Sa pagitan ng tahimik na pagluluksa, may ipinangako si Julianne sa kanyang sarili.
Kung sino man ang may responsibilidad sa nangyari ay dapat pagbayarin.
Ang kanyang mga mata ay puno ng luha, ngunit wala nang pakialam si Julianne.
Sa loob ng ilang araw, hawak niya ang cellphone ni Lian, na ibinigay sa kanya ng landlord kasama ng iba pang kagamitan.
Sa kabila ng pagod at lungkot, pinilit niyang manatiling kalmado.
Sinubukan niyang maging matapang ngunit dala-dala niya ang bigat ng kanyang puso at ilang bagay na natuklasan niya sa cellphone ng kapatid.
Sa unang tingin, walang kakaiba.
May ilang larawan sa gallery, karamihan ay school events, selfies, screenshots ng online orders.
Ngunit pagdating sa Messenger, may isang usapan na paulit-ulit na binabalikan ni Julianne.
Isang account na walang totoong pangalan, walang profile picture, at walang mga public post.
Iba ang tono ng mga mensahe.
May paglalambing ngunit may kalaswaan.
Hindi niya agad alam kung sino ito, ngunit hindi nagtagal.
Isa pang contact ang nakakuha ng kanyang atensyon.
Nakita niya sa inbox ng kapatid ang usapan sa pagitan nito at ni “Sir H”.
Sa huling bahagi ng kanilang pag-uusap, nauwi ang usapan sa problema, solusyon, at appointment sa isang klinika.
Bukod dito, may mga tawag na nagpapahiwatig na ang taong ito ang kausap ni Lian sa mga huling araw bago ito pumanaw.
Sa pamamagitan ng pagtatanong at pag-search sa mga website at social media, nalaman ni Julianne na ang numerong nakarehistro sa cellphone ng kanyang kapatid, na may pangalang “Sir Hag”, ay pagmamay-ari ni Henry Vergara, isang propesor sa kolehiyo kung saan nag-aaral ng business administration si Lian.
Natuklasan ni Julianne na ang propesor ay dati nang naharap sa kasong sexual abuse ngunit ito ay na-dismiss.
Walang ibang detalye tungkol sa kasong ito, ngunit nagawa niyang ipagpatuloy ang kanyang propesyon sa kabila ng mga kinakaharap na reklamo.
Sa mga sumunod na araw, nakipagkita si Julianne sa isa sa mga kaklase ni Lian.
Ayon dito, matagal nang napansin ng mga estudyante ang espesyal na pagtrato ni Professor Vergara kay Lian.
Sinasabing madalas itong ipatawag sa kanyang opisina kahit walang malinaw na dahilan.
Hindi publiko ang koneksyon ng dalawa, ngunit halatang may namamagitan.
Mas malinaw itong sinabi ng matalik na kaibigan ni Lian na si Roda.
Ilang linggo bago nangyari ang lahat, sinabi ni Lian ang isang katotohanan na nagpagulat sa kanya.
Base sa kanyang kwento, pinuwersa raw si Lian ng propesor matapos itong bumagsak sa kanyang subject.
Pinilit raw siya nitong pumasok sa isang relasyon kapalit ng pagpasa sa subject at iba pang pangako gaya ng pagtulong sa thesis, tulong pinansyal, at kung gusto niya, dadalhin siya sa Singapore para sa isang conference kung saan sagot nito ang lahat ng gastos.
Hindi raw alam ni Lian kung paano pumayag sa propesor.
Ang alam lang niya noon ay makakatulong ito para makapagtapos siya ng kolehiyo.
Walang ideya si Roda na buntis si Lian.
Naghukay pa ng detalye si Julianne tungkol kay Professor Henry Vergara.
Ayon sa public records, siya ay 38 taong gulang, kasal, may dalawang anak, at kasalukuyang faculty coordinator para sa business admin course.
Malinaw kay Julianne na ang lalaking ito, na nakipagrelasyon sa kanyang kapatid, ang nagbuntis sa kanya at nagpayo na magpa-appointment sa isang abortion clinic, na siya ring pinuntahan nito bago mamatay.
Alam niyang ang impormasyong nakuha niya ay hindi sapat para sa korte, ngunit sapat na para magdesisyon siyang lumapit sa mga awtoridad.
Sumunod na linggo, bitbit ang screenshot ng address mula sa chat ni Lian at “Sir H”, nagtungo si Julianne sa Quiapo.
Isang lumang gusali ang tinutukoy.
Ito ay nasa itaas ng isang optical shop sa gilid ng isang makipot na eskinita.
Walang malinaw na sign.
Walang pangalan ng doktor.
Tanging nakalamina na papel sa pinto na nagsasabing “for appointment only”.
Iyon ang nagsilbing tanda.
Sinubukan niyang pumasok ngunit hinarang siya ng babaeng receptionist.
Walang appointment kaya hindi pinapayagan ang pagpasok.
Malamig ang tono nito.
Tumango lang si Julianne.
Tumalikod ngunit hindi agad umalis.
Sa loob ng isang oras, nakakita siya ng ilang babaeng pumasok.
Dalawa ang mukhang menor de edad.
Ang ilan ay agad ding umalis.
Pagkalipas ng isang oras o dalawa, pinanood niya ito mula sa tapat ng bakery sa kanto habang inoobserbahan ang gusali.
Kinausap niya ang isang matandang nagtitinda ng yosi malapit sa optical shop.
Tinanong niya ang matanda kung matagal na bang nag-o-operate ang klinika at kinumpirma nitong halos limang taon na itong nag-o-operate.
Alam ng matanda na may mga ilegal na aktibidad na ginagawa sa loob, ngunit aniya ay ayaw na niyang makialam.
Muling tumingala si Julianne.
Bukas ang maliit na bintana ngunit hindi siya makasilip sa loob.
Sa isip ni Julianne, darating ang araw na mabubunyag ang buong katotohanan at sisiguraduhin niyang mabubuko ang lahat ng baho ng klinika na kanyang minamanmanan.
Sa oras na iyon, inisip niya ang susunod na hakbang dahil alam niyang kailangan niya ng tulong ng iba upang papanagutin ang tunay na mga salarin sa nangyari kay Lian.
Pagkatapos ng ilang araw na tahimik na surveillance, nagtungo si Julianne sa himpilan ng pulisya sa Maynila.
Dala niya ang mga kopya ng mensahe ni Professor Henry Vergara, mga larawan ng Quiapo Clinic, at mga testimonya mula sa mga kaklase ni Lian.
Sa tulong ng isang abogado na nakatalaga sa women’s desk, nagsampa siya ng inisyal na reklamo.
Hindi nagtagal ay nagsimula ang preliminary investigation.
Ayon sa mga awtoridad, matagal na nilang naririnig ang tungkol sa mga ilegal na abortion clinic sa Quiapo.
Ngunit walang lumalapit para magreklamo at wala silang matibay na ebidensya para magsagawa ng raid.
Ngunit ngayon, may pangalan, lugar, at biktima na.
Habang kausap ang mga pulis, iprinisinta ni Julianne ang kanyang sarili bilang undercover operative.
Inisip niyang magpanggap na buntis at gustong magpa-procedure sa klinika.
Gusto niyang personal na makita ang dinanas ng kanyang kapatid at sa paraang ito ay mabigyan ng hustisya.
Bagama’t nag-aalinlangan ang mga pulis dahil maaaring ikapahamak ito ni Julianne, wala silang nagawa dahil sa determinasyon ng dalaga.
Sinubukang magpanggap ni Julianne bilang kliyente at sa pamamagitan ng pakikipag-chat sa isang online platform, nagawa niyang mag-book ng appointment sa klinika para magpa-abort.
Abril 2018.
Higit isang buwan matapos ang insidente kay Lian, dumating si Julianne sa klinika bandang 2:00 ng hapon.
Bitbit niya ang isang maliit na bag.
Nakakabit ang isang body camera at nakasabit sa gilid ng zipper.
Nagkunwari siyang nahihiya, halos hindi makatingin sa receptionist.
Sa form na ipinapapuno sa kanya, hindi niya ibinigay ang tunay niyang pangalan.
Sa loob ng pasilidad, halos walang ilaw.
Ang mga kagamitan ay amoy gamot at luma na.
Isang babaeng nasa 50s ang lumapit sa kanya at nagtanong ng ilang kumpidensyal na tanong.
Ilang buwan na ang ipinagbubuntis at kung may ibang nakakaalam na magpapa-procedure siya.
Nagpakilala ito bilang Cecilia Sanchez.
Siya ay isang midwife na may 20 taong karanasan.
Wala siyang lisensya ngunit magsalita ay parang eksperto.
Hindi pa man nagsisimula ang procedure ay tinext na ni Julianne ang kanyang police contact.
Isang minuto lang ang lumipas bago pasukin ng mga awtoridad ang lugar.
Sinundan ito ng sigawan mula sa labas at yabag ng mga paa sa hagdanan.
Nahuli si Cecilia habang naghahanda ng tray ng surgical tools na tila paulit-ulit na ginagamit.
Nakuhanan ng body cam ang mga bote ng unregistered na gamot, mga papel na walang opisyal na selyo, at ang lumang silid na ginagamit sa operasyon.
Sa parehong araw, bandang 3:00 ng hapon, sinalakay ng mga pulis ang bahay ni Professor Henry Vergara sa Pasig.
Inaresto siya sa harap mismo ng kanyang asawa at mga anak na nagulat sa insidente.
Sa una, nanlaban siya at iginiit na siya ay walang kasalanan.
Ngunit matapos ang ilang minutong paliwanag, wala na siyang nagawa kundi sumama.
Sa loob ng isang araw matapos ang operasyon, nahuli ang mga taong sangkot sa pagkamatay ni Lian.
Huminga nang maluwag si Julianne ngunit alam niyang hindi pa tapos ang laban.
Sa loob ng susunod na dalawang taon sa Regional Trial Court, muling hinarap ni Julianne ang katotohanan ng lahat ng nangyari.
Hindi na siya undercover.
Ngayon, siya ay isang pangunahing saksi sa isang kasong kriminal laban kina Cecilia Sanchez at Professor Henry Vergara.
Si Sanchez ay kinasuhan ng illegal medical practice at reckless homicide matapos mapatunayang nagsasagawa ng abortion gamit ang maruming kagamitan at mga gamot.
Marami pang ibang babae ang lumutang at napatunayang nabiktima ng masamang gawain ni Cecilia.
Si Vergara naman ay kinasuhan ng mas mabibigat na kaso: rape through sexual coercion, abuse of authority, at conspiracy to commit abortion.
Ang testimonya ng dalawang dating estudyante, kapwa mga babae at may mga katulad na karanasan kay Lian, ay naglantad ng matagal nang pattern ng manipulasyon sa loob ng unibersidad.
Hindi naging madali ang paglilitis.
May mga abogado, may mga objection, at may mga pagtatangka na i-dismiss ang ilang ebidensya.
Ngunit ang footage mula sa body cam ni Julianne, na malinaw na nagpapakita sa mismong operasyon at kalagayan ng pasilidad, ang nagpatibay sa kaso.
Sa magkahiwalay na pagdinig, si Cecilia Sanchez ay nahatulan ng hindi bababa sa 25 taong pagkakakulong, habang si Professor Henry Vergara ay nahatulan ng reclusion perpetua.
Sa pagkakataong ito, naramdaman ni Julianne na sa wakas ay nakamit na niya ang hustisya para sa kanyang kapatid.
Bagama’t hindi na naibalik ang buhay nito, hindi niya hinayaang ibaon sa limot ang alaala ng kanyang kapatid at malayang gumala ang mga salarin.
Samantala, ang kanilang ina ay tila nabunutan ng tinik, bagama’t ang sugat ng pagkawala ng anak ay hinding-hindi na maghihilom.
Matapos ang insidente, sinimulan ng paaralan ang internal reviews sa conduct policies ng mga faculty.
Naglabas sila ng pahayag na magtatayo sila ng grievance center para sa mga estudyanteng nais mag-report ng harassment o pang-aabuso.
Isang hakbang na huli na para kay Lian, ngunit simula ng pag-asa para sa iba.
Hindi na kailanman nakabalik sa dati niyang buhay si Julianne.
Sa bawat paglipas ng araw, dala-dala pa rin niya ang alaala ng kanyang kapatid—hindi bilang biktima, kundi bilang paalala ng isang sistemang matagal nang bulok.
Hindi niya piniling maging bayani, ngunit sa kanyang tahimik na paghahanap ng hustisya, nagsilbi itong paraan upang mapakinggan ang mga kwento ng ilan pang biktima at maiwasan ang mga katulad na kaso na mangyari muli sa hinaharap.
